Erzurum Gözebaşı Köyü

Site Yöneticisi

iletisim
Gökhan ÖZTÜRK
ANKARA
Tel: 0505 234 36 67
gokhanozturk67@hotmail.com gokhanozturk67@gmail.com

Üye Girişi

Giriş

Şifremi Unuttum | Kayıt Ol

Arama Motoru

Hava Durumu

Döviz

Alış Satış
Dolar dolar 1.7457 1.7541
Euro euro 2.2989 2.3100

Radyo Dadaş

İstatistikler

Bugün: 80
Dün: 138
Toplam: 126182

Reklam Alanı

Gelenek Göreneklerimiz

Kız İsteme

Köylerimizde Anadolu'nun her yöresinde olduğu gibi  askerliğini yüz akıyla tamamlayan delikanlının bir an önce evlenip yuva kurması gündeme gelir. Bunda öncelikli olarak delikanlının göz koyduğu birisinin olup olmadığı  öncelikli olarak soruşturulur. Delikanlının istediği kız asıl, asalet, görgü ve benzeri  özellikler yönünden    kendi ailesinin de  tasvip ettiği ve beğendiği birisi ise mesele yok demektir. Şayet aranan özelliklerden bir ya da birkaçını taşımıyorsa  delikanlıyı bu isteğinden vazgeçirmeye çalışırlar. Bu durum kız tarafı içinde geçerlidir. Kızlarına talip olan delikanlının kendisinde ve ailesinde  aradıkları özellikler yoksa aynı şekilde   kibarca " yitiğinizi başka yerde arayın" şeklinde bir cevapla talip olanları reddedilir. Uygun bulunursa " buyursun gelsinler." Diye oğlan tarafına olumlu cevap verilir.

Oğlan tarafı sülalesinde veya akrabalarında  en yaşlı hatırı sayılan birisine  vekalet verilerek  ailece önceden belirlenen bir gece  kızın evine  gidilir. Kız tarafı da kendi tarafından yakın akrabalarını  çağırır. Kız babası da   tıpkı oğlan babası gibi kendi tarafından sözü geçer birisini vekil tayin eder. Erkekler misafir odasında toplanırken bayanlarda evin bir başka odasında otururlar. Kız tarafı oğlan tarafına çay kahve ikramında bulunur. Bu esnada günlük işlerden  havadan sudan kısa  sohbetler edilir. Oğlan tarafı vekili  yapılan ikramlara teşekkür ettikten sonra, kız tarafı vekiline dönerek  " sözünüzü balından kestim. .... efendi, ziyaretimizin sebebini sormadınız?" şeklinde ziyaretinin sebebini çıtlatır. Kız tarafı vekili de " sefa geldiniz hoş geldiniz. Gelene niye geldiniz   diye sorulmaz.  Siz söyleyin niye geldiğinizi." Diye cevap verir. Oğlan tarafı vekili " Kız tarafı vekilini karşısına alıp diz çökerek " Allah'ın (C.C) emri, Peygamber (S.A.V.) Efendimizin kavli ile sizlerinde rızalığını alarak kızınızı oğlumuza  istemeye geldik. Diye maksadını açıklar. Kız tarafı vekili şayet verme tarafı ise biraz nazlanarak  " Allah'ın emrine, Peygamber Efendimizin kavline boynumuz kıldan incedir. Ancak bizimde danışacaklarımız var. Onun için  vaktinizi tazeleyin diye bir cevap verir. Bu olumlu bir işaret demektir. Bu cevaba karşılık. Oğlan tarafı " hay hay elbette  düşünmek hakkınızdır." Der ve kısa bir sohbetin ardından kız evinden ayrılırlar. Daha sonra karşılıklı istişareden neticesinde fazla zaman geçirmeden kız tarafı "buyursun gelsinler" diye  haber gönderir. Oğlan tarafı aynı şekilde toplanıp kız tarafının evine giderler. Kız tarafının izzet ve ikramlarından sonra  istek birinci seferde olduğu gibi tekrarlanır. Kız tarafı vekili " Allah yazmışsa, kızla oğlan birbirini beğenmişlerse ne diyelim. Ancak yinede  kızımıza bir kez daha soralım bakalım o ne diyor." Diye gelin adayına kızın kardeşi ya da yakın akrabalarından iki kişi gidip kıza sorarlar. Kızdan olumlu cevap alınca  İçeri girip "Selamın aleyküm cemaat" diye oturanları selamlarlar. İçerdekiler hep bir ağızdan "ve aleykümselam" diye selamı alırlar. Kız tarafı vekili içeri girenlere "nereden gelip, nereye gidersiniz" diye sorar. Onlar da "mağripten gelip meşruba gideriz."Derler. Gelenlere şahitlik kimden kalma, şahitlik nedir? gibi şahitlik hususunda bir takım sorular yöneltirler. Kime ne için şahit olduklarını sorarlar. Onlarda sorulanlara karşılık verir ve yerlerine otururlar. Kız tarafı vekili " O halde bende şahitlerin beyanına göre burada bulunan cemaatin önünde ve Allah'ın huzurunda Peygamber Efendimizin kavliyle kız babası vekili olarak   kız babası .....  adına kızımız.... yı  oğlunuz..........ya  veriyorum. Allah her ikisini de bir yastıkta kocatsın Allah mutlu ve mesut etsin." Diye karşılık verir. "Oğlan tarafı vekili de aynı şekilde bende Allahın huzurunda ve burada bulunan cemaatin huzurunda şahitlerin beyanına ve sizlerinde rızalığı ile kızınız ....yı  oğlumuz ...ya oğlan vekili olarak aldım kabul ettim." Diyence oğlan ve kız tarafı kalkıp birbirine hayırlı olsun temennisinde bulunurlar. Buna " sakal öpme" denir. Herkes yerine oturur oturmaz oğlan tarafının beraberinde getirdiği  şeker veya çikolata  ikram edilir. Bu arada oğlan tarafı vekili kız tarafı vekilinden nişan ve düğün için neler yapmaları gerektiğini kız tarafı vekilinden sorar. Kız tarafı vekili " ne diyeyim. 100 kilo yıkanmış yün.  En az iki tane el örgüsü taban halısı, kilim, burma bilezik, beşibirlik, altın ve ayrıca  düğün ve çeyiz masraflarının karşılanması için  bir miktar başlık parası istenir.(Başlık parası yaklaşık 30 yıldır kaldırılmıştır. Zannedersen başlık parasını en son ben verdim.) Başlık parası yerine kızın annesine "süt hakkı" olarak altın takı olarak verilir. Kız tarafı isteklerini sıraladıktan sonra oğlan tarafı bu isteklerde indirim yapmaları talebinde bulunur. Kız tarafı isteklerinde bazen ısrarlı olur. Bazen de gereken indirimi yapar. Örneğin takıda, ve başlık parasında gerekli kolaylık sağlanır. Bayanların toplanıp oturduğu odada gelin adayı kız kaynana adayının elini öper.O da yanında getirdiği söz yüzüğünü ( beh yüzüğü de denir) kızın parmağına takar. Başına da  bir eşarp  bağlar. Bazen vakit geçirilmeden aynı akşam ve ya kısa bir süre zarfında nişan ve nikah için gün belirlenir.  Bu duruma "Söz kesme denir."

Göz Aydınlığı Gecesi

Birkaç gün içerisinde köyün delikanlıları "göz aydınlığı gecesi yapmak için oğlan babasından müsaade isterler. Alınan müspet cevaba karşılık delikanlılar bir gece  sözlenen gencin misafir odasında toplanırlar. Oğlan tarafı gelen gençlere çay ikram eder. Gençler sözlenen gencin ailesine "gözünüz aydın olsun. Allah hayırlı etsin" gibi temennilerde bulunduktan sonra  kalkıp bar oynarlar. Aralarında şakalaşırlar. Gece geç saatlere kadar eğlenirler. Sözleneni tebrik eder kalkıp giderler.

Nişan ve Nikah

Kız ve oğlan tarafının ortaklaşa belirlediği gün gelmeden  her iki taraf nişan ve nikah için gerekli hazırlıkları tamamlar. Oğlan tarafı gelin adayının, kız tarafı  damat adayının nişan yüzüğünü alır. Oğlan tarağı gelin adayına bilezik, atın ve nişan elbisesinin yanı sıra, kız tarafına da bir takım hediyelik kumaş ve giysi alınır. Nişanda ikram edilmek üzere  çerez, şeker,kolonya   ve hazırlanan yöresel keteden oluşan nişan bohçasını alıp, akşam yemeğinden sonra köy imamı ile birlikte kız evine giderler. Kız tarafı oğlan tarafını güler yüzle karşılayıp erkekleri misafir odasına, bayanları bir başka odaya alırlar. Her iki taraf hal hatır sorduktan sonra asıl meseleye gelirler. Gelin adayının yüzünü kapatacak şekilde başına bir vala ya da eşarp örtülü olarak damat adayı ile  oğlan tarafından evli genç bir bayan refakatinde  erkeklerin oturduğu misafir odasına girerler. Gelin adayı önce babasının ve kaynatasının elini öper. Damat adayı da aynı şekilde kaynatasının ve babasının elini öper. Gelin adayının kaynatası gelini elini öpünce maddi durumuna göre beraberinde getirdiği takıyı takar. Buna "yüz görümü" de denir. Bu esnada bir tabla içerisinde getirilen yüzükler takılır. Tekrar el öpme seremonisinden sonra odadan çıkarlar ve bayanların oturduğu odaya giderler. Orada da kaynanaların elleri öpülür. Eskiden nişan yüzüklerini kalabalık önünde takmazlardı. Boş bir odada  kız ve oğlan tarafını temsilen  iki kişi tarafından takılırdı.

Bu arada köy imamı resmi nikahlarının olup olmadığını sorar. Resmi nikah yapılmış ise yine boş bir odada veya hazır bulunanların huzurunda kız ve oğlan tarafının şahitlikleri ile nikahlarını  kıyar. Bu arada oğlan tarafının  getirmiş olduğu şeker, kolonya, çerez ikram edilir. Bayanların oturduğu odada  köyün genç kızları  türkü söyleyip bar oynayarak  eğlenirler. Bazen delikanlılarda damat adayının odasında toplanıp eğlenirler.

Düğün Tarihinin Belirlenmesi

Kız ve erkek tarafı belirlenen bir tarihte kız evinde toplanarak düğün tarihini belirlerler. Genel olarak düğün zamanı sonbahar mevsimi ve haziran ayı  olarak belirlenir. Çünkü sonbahar işlerin toparlandığı mevsim, haziran ayı ise çayır tarla işlerinin henüz başlamadığı aydır.Gelini almaya gidenlere "Düngürçü" denir. Kız babası kaç düngürçü ile gelineceğini, düğüne davul zurna  getirilip getirilemeyeceğini erkek tarafına bildirir.  Her iki tarafta yapması gereken hazırlıkları tamamlamaya çalışır. Oğlan tarafı almış olduğu yünleri yıkayıp yatak için hazırlar. Yatak yüzleri kesilip, dikilir. Yataklar yüzlenip kaplanır. Gelin için alınan hediyeler  geline teslim edilir. Buna "örtü yüzü biçme" denir. Yataklar hazırlanırken keteler yenilip çay içilir.

Düğün Töreni

Belirlenen tarih gelince, oğlan tarafı düğüne götüreceği düngürçülere gitmeden bir gün önce  çay içirir, bu çay aynı zamanda düğün davetiyesi sayılır. Kız tarafı da düğüne gelecek olan misafirleri karşılamak için kendi tarafına çay içirir. Damat adayı da delikanlılara çay içirir. Gelin komşu köyden ise düğün günü öğleden sonra dügürçüler misafir kalacakları eve bir kilo şeker ve bir paket çay alıp heybesine koyar. Atlar binilir, davul-zurna eşliğinde yola çıkarlar. Kız tarafının köyüne yaklaşınca atına güvenen birisini köye haberci olarak gönderirler. Haberci kimseye yakalanmadan köyün ortasına doğru atını sürer ve " 20 atlı bir yenge ile davul-zurna eşliğinde geliyoruz." Der ve atını hızla çevirip geri döner. Köyden gençler haberciyi  yakalamak için yolu keserler. Şayet yakalarsalar sırtına bir soba, boynuna bir kem bağlayıp içerisine ot doldurur ateş verirler. Eşeğe ters bindirip bir takım zahmetler verirler. Düngürçüler köye gelince atlı başı gençlere bahşiş verip  haberciyi kurtarır. Atlılar kız evinin önünde atlarından inerler. Kız tarafı hazırlamış düngürçülere ayaküstü şerbet ikram eder. Köyden herkes birer düngürçünün atını tutup kamçısını alır. Bu sen bana misafirsin demektir. Düngürçüler odaya alınır. Hoş beşten sonra konak sahipleri düngürçülerini alıp evlerine götürürler. Akşam herkes kendi misafir olduğu evde yemeğini yer. Bu arada köy gençleri hazırladıkları bir odaya misafirleri davet ederler. Gelmeyen olursa zorla evden çıkarıp boynuna bir kem bağlar, eşeğe ya da zankaya (tejgere,kızak) bindirerek delikanlı odasına getirirler. Toparlanan düngürçülere  olmadık şakalar ve oyunlar yapılır. Bu şakalardan aklımda kaldığı kadarıyla, tıraş etme, kaz otarma, kayış kızartması, yüzlerine is sürme, ıslatma gibi çeşitli ağır şakalar yapılır.  Düngürçüler kendilerine  bu yapılanlardan kesinlikle alınmazlar. Geç vakitlere kadar eğlendikten sonra herkes yorgun argın konaklarına çekilirler. Bu arada kız evinde genç kızlar gelini düğün için hazırlarlar. Saçını yaparlar, duvak  ve gelinlik giydirilir. Ertesi sabah düngürçüler davul zurna eşliğinde evlerden toparlanıp kız evine getirilir. Köy delikanlıları düngürçülerle birlikte  davul zurna işliğinde bar oynarlar,  Oğlan tarafının getirmiş olduğu etlik hayvan  kesilip, düngürçülere ve köy halkına et yemeği, pilav ve hoşaf ikram edilir. Akşam kız tarafı bir koç yada teke kesip çağ kebabı ikram eder. Bu arada şerbet içilip, bir tabla ile geline bahşiş toplanır. Bahşişi toplayana da tabla örtüsünün altına ayrıca küçük bahşiş verilir.Kız evinde gelinin eline kına konup başında mum  yakılır. Düğüne katılanlara oğlan tarafının getirdiği çerez dağıtılır. Bu arada çeyiz yazılır. Çeyizi yazana bir çift yün çorap hediye edilir. Üçüncü günü sabah erkenden yola çıkmak için yine davul zurna eşliğinde düngürçüler kız  evinin önünde toplanırlar. Gelin gelinliğini giymiş vaziyette komşuların evlerini dolaşıp helalık alır. Evleri dolaşırken yakın kız arkadaşlarından bir kaçı yanında beraber gezer. Baba evinde kızın kardeşi gelinin beline bekaret kemerini bağlar. Bekaret kemeri 4-5 santimetre eninde ve iki metre boyunda kırmızı bir kurdeledir. Gelini evden varsa  damadın kardeşi veya yakın akrabası ile sağdıç birlikte çıkarır. Bu arada gelinin  kardeşi kapıyı tutar damadın babasından bahşiş almadan kapıyı açmaz. Atlar hazırlanıp gelin evden çıkarılır. Ata bindirilerek  köyden düğün alayı köyden ayrılır. Yolda çocuklar ellerine birer sırık alarak düğün alayının önünü keserler. Bunlarda bahşiş almadan yolu açmazlar. Düngürçülerin heybelerine konak sahipleri kızarmış tavuk, kete ve katmer gibi yol azığı koyar.Gelin attan düşmemesi için kolundan sağdıç tutarak  yürür. Atın başını ise birisi çeker. Gelinin yanı sıra ise sağdıcın eşi aynı zamanda yenge bulunur. Davul zurna eşliğinde  düğün konvoyu köye yaklaşırken  gelinin annesinin damat için hazırladığı ve  yengeye teslim edilen küçük hediye bohçasını, atı iyi koşan birisine verip gelinin gelmekte olduğunu haber vermesi için gönderir. Buna tilki getiren denir. Tilkiyi getiren delikanlılara yakalanmadan delikanlı odasına girip tilkiyi odadan içeri atar. Delikanlıbaşından bahşişini ister. Yakalanırsa yüzü islenip eşeğe ters bindirilir. Gelin alayı köye girince köyde düğünü bekleyenler oğlan evinin önünde toplanır. Gelin attan inerken ters çevrilmiş maya kazanına ve üstüne konulan porselen tabağa basarak attan iner. Tabağın kırılması uğur sayılır.   Damat mendil arasına konulan çerez ve madeni parayı  gelinin başından aşağı döker. Çocuklar büyük bir gayretle dökülen çerezi ve parayı kapışarak toplarlar. Gelin düğün kısa bir dinlenmeden sonra kızlar tarafından düğün evine götürülür. Köylerimizde düğün evi ile delikanlı odası ayrı olur. Delikanlıların düğün evine girmesi yasaktır. Cezalandırılır. (Bizim köyde Müslim eminin çubuğunu yemeyen delikanlı pek azdır.)

Sini Alayı

Gelin baba evinden çıkarılırken  sinilere konulan çerezin üzeri vala ile örtülür. birkaç delikanlı siniler başları üstünde taşırken iki delikanlı pehlivanlığa soyunur. Davul zurna eşliğinde peşrev yaparak sini alayı ilerler. Son yıllarda sini alayı İmam eşliğinde tekbir getirerek cami önüne kadar  gelir. Çerez orada bulunanlara dağıtılır.

Delikanlı Odası ve Bağ Görme

Delikanlılar  aralarından en tecrübeli birisini  "Delikanlı başı" olarak belirlerler. Delikanlı başı   bir odayı delikanlı odası olarak hazırlatır. Odada bir masa birkaç sandalye konur. Masanın üstüne kesilip, temizlenmiş ancak pişirilmemiş bir tavuk  masanın üzerine yerleştirilir. Tavuğun sırtına saplanan bir iğde ağacı dalının dikenlerine üzüm, incir, şeker gibi çerezler takılır. Kır çiçekleri ile  bezenir.Buna bağ denir. Masa sekinin önüne konur. Sekinin üzerinde damat ve yanında iki genç oturur.Bu gençlere bey denir.  Düngürçüler gelini indirdikten sonra gelip bağı görmek zorundadırlar. Gelmeyen olursa  "zanka" ile (tejgere veya eşeğe ters bindirilerek)  getirilir. İçeri giren düngürçü selam verince damat ve yanında bulunan beyler ayağı kalkar. Konuşmadan saygılı bir vaziyette dururlar. Düngürçü müsaade etmeden oturmazlar. Bu arada damat ve beylere takılır ve  laf atar. Bunları av köpeğine benzetir. Delikanlıbaşından  damat ve beyleri ister. Tabi damat ve beyler verilmez. Bağdan üzüm ve çerezleri yer. Bahşişini verip çıkar. Damadın yanında duranların bir görevi de  damadı düngürçülere çaldırmamaktır. Düngürçü çalmak için fırsat kollar. Söze tutup açığı yakaladığı an damadın kolundan veya elbisesinden tutup çekerse  damat çalınmış sayılır. Yöre ağzıyla güveyi çalma denir. Damadı çalan düngürçü diğerlerine haber salar. Damadı ve beyleri alıp kendi evine götürür. Delikanlılardan kebaplık koç ister. Mecburen delikanlılar şereflerini kurtarmak için istenen koçu yada tekeyi alıp düngürçülere teslim ederler. Düngürçüler kebabı damatla birlikte yerler. Damada elbiselik kumaş alıp delikanlılara teslim ederler.

MEVLÜT BAYRAK

Copyright © 2009-2010 Gözebaşı Köyü

Tasarım ve uygulama: Turhan